ABŞ və Çin dünyanı bölüşdürməyə razı olacaqlarmı?
ABŞ Tayvanın müstəqilliyini dəstəkləmir və Çinlə münaqişəyə girmək niyyətində deyil. Bunu ABŞ dövlət katibi Blinken Çin prezidenti Si Tszinpinlə görüşdə deyib. Amma Pekin amerikalıların səmimiyyətinə inanırmı? Axı onların sözləri əməlləri ilə çox ziddiyyət təşkil edir.
Beləliklə, prezident Si ilə görüşən Blinkenin Pekinə səfəri zamanı ABŞ və Çinin pisləşən münasibətlərini sabitləşdirməyə söz verib.
Danışıqlara hazır olmaqdan başqa, hər iki tərəfin ticarət, Tayvan, Çin və Honq-Konqdakı insan haqları vəziyyətindən tutmuş, Pekinin Cənubi Çin dənizindəki hərbi fəaliyyətindən tutmuş Rusiyanın Ukraynadakı hərbi fəaliyyəti kimi məsələlərdə sərt mövqedən imtina etməyə hazır olduğuna dair az əlamət var.
Blinkenlə görüşdə Si Blinkenin iki yüksək çinli diplomatla əvvəlki görüşlərindən məmnunluğunu ifadə edib və bildirib ki, iki ölkə onun və prezident Baydenin keçən il Balidə keçirilən görüşdə razılaşdıqları anlaşma proqramını yenidən başlatmağa razılaşıblar.
Bu gündəm son aylarda, xüsusən də fevral ayında ABŞ-ın öz hava məkanında Çinin müşahidə şarını vurmasından sonra və Tayvan boğazı ilə Cənubi Çin dənizində hərbi fəallığın artması fonunda təhlükə altına düşüb. İnsan hüquqları, narkotik istehsalı və ticarəti ilə bağlı mübahisələrlə birlikdə problemli sahələrin siyahısı böyükdür.
Lakin Si ən pis şeylərin arxada qala biləcəyni təklif edib.
“Hər iki tərəf də irəliləyiş əldə edib və bəzi konkret məsələlərdə razılıq əldə edib. Bu, çox yaxşıdır”, deyə Si təfərrüatlara varmadan deyib. Blinken isə yüksək çinli məmurlarla əvvəlki müzakirələrini “açıq və konstruktiv” adlandırıb.
Lakin belə təsvir edilir ki, danışıqlar dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatına sahib olan ölkələrin üzləşdiyi ən aktual problemlər üzrə heç bir mühüm irəliləyişə gətirməyib.
Gözlənilir ki, Blinkenin səfəri yüksək rütbəli ABŞ və Çin rəsmilərinin, eləcə də Si və Bayden arasında yaxın aylarda keçiriləcək görüşü də daxil olmaqla, səfərlərinin yeni mərhələsinə start verəcək.
Çin Xarici İşlər Nazirliyi bəyanatında yazıb ki, Blinkenin səfəri “Çin-ABŞ münasibətlərində kritik məqama təsadüf edir və dialoq və ya qarşıdurma, əməkdaşlıq və ya münaqişə arasında seçim edilməlidir”.
Bəyanatda deyilir ki, “sağlam və sabit yola qayıtmaq üçün Çin-ABŞ münasibətlərinin getdikcə pisləşməsini dayandırmaq” ABŞ-dan asılıdır. Pekin “ABŞ-dan “Çin təhlükəsi nəzəriyyəsini” şişirtməyi dayandırmağı, Çinə qarşı qeyri-qanuni birtərəfli sanksiyaları ləğv etməyi, Çinin texnoloji inkişafının qarşısını almağı dayandırmağı və Çinin daxili işlərinə özbaşına müdaxilədən çəkinməyi tələb edib”.
Pekin açıq şəkildə bildirib ki, “Çin-ABŞ münasibətləri yaranmasından bəri ən aşağı həddədir”.
Bayden isə həftə sonu açıqlayıb ki, onları ayıran bir çox fərqləri müzakirə etmək üçün önümüzdəki aylarda Si ilə görüşməyə ümid edir.
Cümə günü “Microsoft”un təsisçisi Bill Qeytslə görüşündə Si, ABŞ və Çinin "iki ölkənin rifahı" naminə birlikdə işləyə biləcəyini söyləyərək, gərginliyi azaltmaq istəyinə işarə edib. Belə görünür ki, iki hegemonun müzakirə mövzusu dünyanı sakitcə bölüşdürmək, yoxsa münaqişə ilə bölüşdürmək barədə gedib.
Ülviyyə, Hurriyyet.az