Çinin dünyanı ələ keçirmək planı - Qlobal informasiya müharibəsinin yeni mərhələsi

Nufuzlu “The Economist” jurnalının dərc etdiyi analitik material göstərir ki, Çinin qlobal strategiyası artıq sadəcə iqtisadi ekspansiya və ya ticarət üstünlüyü ilə məhdudlaşmır. Pekin dünyanın başqalarının düşüncə tərzini, psixologiyasını və informasiya mühitini dəyişdirmək üçün yeni nəsil, daha incə və texnoloji alətlər dəstinə keçib.

Müasir geosiyasi rəqabət meydanı təkcə dənizlər, ticarət yolları və ya təbii sərvətlər uğrunda mübarizədən ibarət deyil. İnsanların beyinləri, emosiyaları və qərarvermə mexanizmləri qlobal qüvvələrin əsas hədəfinə çevrilib. The Economist nəşrinin baş məqaləsi məhz bu təhlükəli və dərin tendensiyanın pərdəarxası mexanizmlərini işıqlandırır.

Onilliklər ərzində dövlətlər xarici auditoriyaya təsir etmək üçün ənənəvi təbliğat vasitələrindən – dövlət televiziyaları, qəzetlər və ya diplomatik bəyanatlardan istifadə edirdilər. Lakin rəqəmsal əsrdə bu üsullar köhnəlib. Çin struktur və korporasiyaları Qərb sosial media platformalarında (TikTok, X, Facebook və s.) cəmiyyətin zəif nöqtələrini, qütbləşmə xətlərini hədəf alan qabaqcıl alqoritmlər və süni intellekt dəstəkli bot şəbəkələri işə salıblar. Məqsəd birbaşa təbliğat aparmaq deyil, cəmiyyətlərin öz daxilində inamsızlıq toxumu səpmək və alternativ reallıq formalaşdırmaqdır.

Tədqiqat göstərir ki, Pekinin informasiya əməliyyatları insanların qorxu, narazılıq və hakimiyyətə etinasızlıq kimi duyğularını manipulyativ şəkildə gücləndirməyə hesablanıb. İnsanların informasiyanı qəbul etmə filtrinə daxil olmaqla, onların qlobal siyasətə baxışını dəyişmək hədəflənir.

Çinin yumşaq güc strategiyası yalnız kütləvi sosial şəbəkələrlə məhdudlaşmır. Qərbdəki intellektual elitanın – universitetlərin, beyin mərkəzlərinin və elmi tədqiqat qruplarının fəaliyyətinə təsir göstərmək üçün geniş mexanizmlər yaradılıb.

Çin məsələləri ilə bağlı tədqiqat aparan bir çox Qərb alimləri və ya analitikləri maliyyələşmə riskləri və ya Pekinin qınağından qorxaraq müəyyən tənqidi mövzulardan yayınmağa üstünlük verirlər. Bu isə qlobal akademik mühitdə Çinin istədiyi narrativlərin dominantlıq qazanmasına şərait yaradır. Əsas məqsədlərdən biri Qərb liberal demokratiyalarının böhran içində olduğunu, avtoritar və ya mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modellərinin isə qlobal çağırışlar qarşısında daha səmərəli işlədiyini cəmiyyətlərə qəbul etdirməkdir.

“The Economist” haqlı olaraq sual qoyur: Əgər bir dövlət başqalarının şüuruna və informasiya məkanına sərbəst şəkildə nüfuz edə bilirsə, hərbi və ya iqtisadi sərhədlərin hansı mənası qalır?

Çinin bu strategiyası açıq şəkildə göstərir ki, gələcəyin müharibələri silahlarla deyil, insanların nəyi düşünəcəyinə, hansı dəyərlərə inanacağına nəzarət etmək uğrunda aparılacaq. Qərb institutları isə hələ də bu yeni nəsil koqnitiv təhlükələrə qarşı adekvat müdafiə mexanizmləri formalaşdırmaqda çətinlik çəkirlər.