Donbasda vəziyyət üzü müharibəyə gedir
“Şimal axını 2” işə salınarsa, Moskva Ukraynadan qaz tranziti kimi onun “əl-qolunu bağlayan amildən qurtulacaq” və hücum etmək istəyəcək. Bunu “Naftoqaz Ukrayna”nın başçısı Yuri Vitrenko "Financial Times" nəşrinə müsahibəsində dilə gətirib.
Bunun Moskvaya nə üçün lazım olacağını Vitrenko ətraflı açıqlamayıb və Britaniya nəşrinin müxbiri də bunu soruşmayıb. Görünür ki, Rusiya ərazisindən nəsə ötürdüyü qonşularına hücum etmir.
Əslində Moskvaya, təbii ki, Ukrayna ilə heç bir müharibə lazım deyil. Yeri gəlmişkən, Vaşinqtona da bu lazım deyil. Ağ Ev bu gün Kremllə mühüm strateji sabitlik məsələləri üzrə dialoqda maraqlıdır.
Bu gün Ukraynada idarəçilik böhranı var, mərkəzdənqaçma meylləri artır, iqtisadiyyat tənəzzülə uğrayır. Enerji çatışmazlığı yeni ictimai-siyasi kataklizmlərə gətirib çıxaracaq mənzil-kommunal infrastrukturunun dağılması təhlükəsi yaradır. Vitrenkonun çox narahat olduğu Ukrayna GTS-i ilə tranzitin azalmasıdır ki, bu (yeri gəlmişkən, oktyabrda bu, üçdə bir azalıb) Kiyevin "kisəsini daha da boşaldacaq".
İndi Ukrayna enerji sektorunda iki yeni problemlə üz-üzədir. Birincisi, qış ərəfəsində ölkədə praktiki olaraq enerji istehsal edən kömür qalmayıb. Onun hazırkı ehtiyatı ən yaxşı halda noyabra çatacaq, dekabrdan isə onu qızdırmağa heç nə olmayacaq. Ukraynanın istilik elektrik stansiyaları xüsusi keyfiyyətli Donbass kömürünə "möhtacdır". Bu kömür Rusiya vasitəsilə tədarük edilirdi.
Lakin indi bu tədarüklər dayandırılır - Rusiya da daxil olmaqla 10 milyon ton kömür Ukrayna bazarından çıxaraq Çinə gedir. Halbuki Ukrayna qışa hazırlıq mövsümündə uğursuzluğa düçar olmasaydı, “rus” kömürü olmadan da yaşaya bilərdi: pul çatışmazlığı səbəbindən ölkədəki İES-lər yalnız avqustda yanacaq almağa başladı. Kiyev Moskva və Minskdən elektrik enerjisinin alınmasına may ayında qoyulmuş embarqonu ləğv etməklə vəziyyəti düzəltməyə ümid edirdi. Və sonra ikinci problemlə üzləşdi: məlum oldu ki, Rusiya və Belarus elektrik enerjisinin satışı üzrə hərracları ləğv edib. Nəticədə, cəmi bir gündə Ukraynada elektrik enerjisinin qiyməti 25% artdı və bu, hələ başlanğıcdır. Artan xaos kontekstində ordudakı “şahinlər” və yarımhərbi millətçi qrupların liderləri prezident Vladimir Zelenskinin idarəetmə rıçaqlarını ələ keçirməyə şirnikləndirilə bilər və sonra yeni müharibə onların hakimiyyətdə qalmaq şansına çevriləcək.
Lakin Zelenskinin özü də eyni məntiqi rəhbər tutur. Düşən reytinqini xilas etmək və cəmiyyəti həmrəylikdə birləşdirməyə çalışmaq üçün ona burnu qanayan tam miqyaslı müharibə lazımdır. İqtisadiyyatda heç bir nailiyyət proqnozlaşdırılmadığından, yalnız Donbassda uğurlu hücum əməliyyatı bu rolu oynaya bilər.
Ehtimallara görə, indi prezident Ukraynanın müdafiə naziri Andrey Taranı tam idarə olunan “mülki şəxslə” ilə əvəz etməyə çalışır. Bu vəzifəyə əsas namizəd kimi məhz bu gün Ukraynanın müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərinin reinteqrasiyası üzrə nazir vəzifəsindən istefa verən baş nazirin müavini Aleksiy Reznikov hesab edilir. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin ixtiyarında olan "Bayraktar" zərbələrinin çox yaxında intensiv şəkildə endiriləcəyini güman etmək olar. Bunun üçün Kiyev ABŞ-ın altıncı donanmasının flaqmanı "Mount Whitney"in Qara dənizə yenicə daxil olduğu ABŞ və NATO-nun hərbi dəniz təlimlərindən istifadə etməyə çalışacaq. Bu, gəmi iki gün əvvəl Qara dəniz ərazisinə daxil olan başqa bir Amerika gəmisi "URO Porter" hərbi gəmisinin ardınca gəldi.
İstisna etmək olaz ki, Kiyev Donbasda qarşıdurmanın “qaynar” mərhələsinə noyabrda, payızın sonunda başlayacaq. Bu müddətin təxirə salınması təkcə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin maddi-texniki problemləri ilə deyil, həm də soyuq və aclıq səbəbindən bütün Ukraynada sosial narazılığın artması ilə bağlıdır.
Amma Qərbdə Rusiya-Ukrayna sərhədində vəziyyəti gərginləşdirməkdə maraqlı olan qüvvələr də var. Bunlar ABŞ-ın NATO-dakı müttəfiqləridir. İlk növbədə, Avropa istiqamətində anqlosakson “kurator” rolunu ABŞ-dan almış İngiltərədir.
London açıq şəkildə Vaşinqtonla Moskvanın mümkün yaxınlaşmasını bəyənmir və “Kreml qaz silahı” ilə bağl ritorikanı qəbul edərək bütün Avropanın Rusiyaya qarşı mövqe tutmasına çalışır. Elə Avropanı da Rusiya ilə qorxudur. Həmişəki kimi. Qlazqoda keçirilən COP26 iqlim sammitində britaniyalılar Rusiya və Çini qlobal istiləşmənin və Köhnə Dünyada mövcud enerji böhranının əsas günahkarları kimi "şeytanlaşdırmaq" üçün hər şeyi etməyə çalışacaqlar.
Bununla belə, təkcə London "çəkişməni uduzan" amerikalılardan narazı deyil. "Financial Times" noyabrın 1-də ABŞ-ın bir neçə müttəfiqinin-Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, Yaponiya və Avstraliyanın Vaşinqtonun nüvə silahından istifadə siyasətini dəyişmək planlarına görə demarşı barədə məlumat yayıb. Amerikalılar qabaqlayıcı nüvə zərbəsi prinsipindən “vahid hədəf” strategiyasına keçmək niyyətindədirlər ki, bu strategiya çərçivəsində zərbə ancaq konkret şəraitdə həyata keçirilə bilər.
Bu yanaşma ilə Vaşinqtonun müttəfiqləri tezliklə ABŞ-ın hərbi qəyyumluğunu itirmək riski ilə üzləşirlər ki, bu da bütün Avropa qitəsində geosiyasi formatı kəskin şəkildə dəyişəcək. Bu mənada Rusiyanın “müdafiəsiz ölkəyə qarşı təcavüzkar” kimi ifşa olunacağı Donbassda qarşıdurmanın yeni mərhələsi avropalılara ABŞ-ı NATO tövləsi"ndə saxlamağa kömək edəcək.
Məsələ ondadır ki, heç kimin Ukraynaya yazığı gəlmir: nə Kiyev siyasətçilərinin, nə amerikalıların, hətta avropalıların da. İngilislərin nəzərində "müharibə meydanı" olacaq Ukrayna Rusiya ilə qlobal münaqişə vəziyyətində yalnız "yem" anlamını daşıyır. "Şimal axını 2" işə salındıqdan sonra Köhnə Dünyada çoxları bu fikri bölüşə bilər.
Yəni, Ukrayna ərazisindən qaz tranzitinin azalması onu doğrudan da Rusiya ilə müharibə astanasına qoya bilər. Amma belə münaqişənin potensial təhrikçiləri ümumiyyətlə Moskvada deyil, Kiyevdə və bəzi Qərb paytaxtlarında oturublar.
Hazırladı: Ülviyyə Şükürova