Ermənistan Naxçıvanla sərhəddə Arazadəyəndə zavod tikməsilə nə məqsəd güdür?

Məlum olduğu kimi, Naxçıvanla sərhəddə Arazdəyən məntəqəsində Ermənistan böyük metalurgiya zavodu tikiləcəyini anons edib. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) Ermənistanın Arazdəyəndə yeni ekoloji fəlakətə səbəb olacaq layihəsinə qarşı bəyanat yayıb.

Bəyanatda deyilir:

“Erməni mətbuatında dərc olunan məlumatlara görə, Ermənistan Naxçıvanla həmsərhəd Arazdəyəndə böyük metallurgiya zavodu tikməyə hazırlaşır. Tikintiyə 70 milyon ABŞ dolları sərmayə qoyulacaq, zavodun hündürlüyü 30 metr, sahəsi isə 16 min 500 kvadratmetr olacaq.

Bu polad zavodunun zəhərli kimyəvi tullantıları regionun ekosisteminə ciddi təsir göstərə bilər. Tullantılarının Araz çayına atılması riski çayın canlı təbiəti və Arazdan suvarma üçün istifadə edən nəhəng təsərrüfatlar üçün həyəcan siqnalıdır. Ermənistanda mədən sənayesində beynəlxalq standartlara əməl edilməməsi həm Azərbaycan, həm də bütövlükdə region üçün ciddi ekoloji təhlükə yaradır.

Azərbaycan tərəfinin razılığı olmadan sərhəddə belə bir müəssisənin tikintisi Transsərhəd kontekstdə ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında 1991-ci il Espoo Konvensiyasının kobud şəkildə pozulmasıdır. Azərbaycan və Ermənistan bu Konvensiyanın tərəfləridir və Espo Konvensiyasına əsasən, bu zavodun ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsi aparılmalı, qonşu ölkənin müvafiq qurumları tikinti ilə bağlı qiymətləndirmə sənədinə baxmalı və eyni zamanda rayona yaxın yaşayan azərbaycanlıların da fikri nəzərə alınmalıdır. Ermənistanın bu tələblərə əməl etməməsi bir daha göstərir ki, Ermənistan regionda destruktiv siyasət yürüdür, tərəfdar çıxdığı beynəlxalq sənədlərin müddəalarını kobud şəkildə pozur, üzərinə götürdüyü beynəlxalq öhdəlikləri yerinə yetirmir.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı ekoloji terror və ekosid siyasəti yeni deyil. Metsamorun uzun illərdir rayonun ekologiyası üçün təhlükə olaraq qalması, işğal zamanı Qarabağda törədilmiş irimiqyaslı ekoloji faciələr, kimyəvi tərkibi yüksək olan sənaye sularının təmizlənmədən Oxçuçaya axıdılması buna bariz nümunədir. Ermənistan Oxçuçayı çox çirkləndirdi. Bu, çayın Azərbaycan ərazisindən keçdiyi hissənin ekoloji sistemini düzəlməz dərəcədə deqradasiyaya uğratmışdır. Bu ekoloji cinayətdə Ermənistanla birlikdə Almaniyanın “Cronimet” şirkəti də iştirak edib. Təəssüf ki, Almaniya hökuməti bu istiqamətdə heç bir əməli addım atmayıb.

Bildiyiniz kimi, 2022-ci ildə BMT təmiz, sağlam və davamlı ətraf mühiti insan hüququ kimi tanıyıb. Ətraf mühitə ciddi ziyan vuran Ermənistan Azərbaycan əhalisinin və bütün regionun insan hüquqlarını kobud şəkildə pozur. Bundan əlavə, müxtəlif beynəlxalq sənədlərə, o cümlədən Biznes və İnsan Hüquqlarına dair Rəhbər Prinsiplərə əsasən, iqtisadi fəaliyyət insan hüquqlarına xələl gətirmədən həyata keçirilməlidir. Və belə olan halda Ermənistan özünü məsuliyyətsiz aparır, təmiz, sağlam və dayanıqlı ətraf mühit hüququna məhəl qoymur və öz iqtisadi maraqlarını hər şeydən üstün tutur.

Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ekoloji yönümlü QHT-lər olaraq, BMT-nin Ətraf Mühit Proqramına, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına, BMT-nin Ətraf Mühit üzrə Xüsusi Məruzəçisinə, BMT-nin Zərərli Maddələr və İnsan Hüquqları üzrə Xüsusi Məruzəçisinə bu fakta münasibət bildirmək üçün müvafiq beynəlxalq təşkilatlara müraciət edirik. və Ermənistanın növbəti ekoloji terroruna son qoydu.

Biz ABŞ hökumətinə öz ərazisində qeydiyyatda olan, Arazdeyanda iri metallurgiya zavodunun tikintisini hazırlayan şirkətə müraciət edirik ki, məsuliyyətlə davransınlar, qanunsuzluqlara göz yummasınlar. ABŞ rəsmiləri, o cümlədən ABŞ-ın Azərbaycan və Ermənistandakı səfirlikləri susmamalı, bu məsələyə münasibət bildirməlidirlər.

Ermənistandakı ekoloji fəallara müraciət edirik. Bu, ilk növbədə Ermənistanın özündə ekoloji vəziyyətə mənfi təsir göstərəcək.

Beləliklə, Azərbaycan QHT-ləri ekologiyaya vurulacaq zərər baxımından həyəcan siqnalı çaldı. Bəs bu zavodun maliyyəsi haradan gəlir və niyə məhz Arazdəyəndə?

 “Hetq.am” erəni saytı Arazdəyəndə (Yerasxda) metallurgiya zavodunu kimin və necə tikməsi ilə bağlı araşdırma aparıb.

“Ararat rayonunun Yerasx kəndində qara metalların, kvadratların, boruların emalı və istehsalı üçün metallurgiya zavodu tikilir. Ötən gün İqtisadiyyat naziri Vahan Kerobyan öz Facebook səhifəsində zavodun tikintisi barədə məlumat verib.

Yerasxda sıfırdan böyük bir erməni-amerikan metallurgiya zavodu tikilir, ona 70 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Hündürlüyü 30 metr, sahəsi 16 min 500 kvadratmetr olan binada yerləşəcək zavod ildə 180 min ton məhsul istehsal edəcək. Müəssisənin tikintisinə artıq 200 nəfər cəlb olunub və işə salındıqdan sonra işçilərin sayı 1000 nəfərə çatacaq”, - Kerobyan yazıb.

“Hetq.am” Yerasxda tikilməkdə olan zavod haqqında hələ 2022-ci ilin noyabrında yazmışdı. Sonra məlum oldu ki, Aram Sarkisyanın qızı, vəfat etmiş müdafiə naziri Sparapet Vazgen Sarkisyanın qardaşı ABŞ-dan olan milliyyətcə hindus iş adamı ilə birlikdə Ermənistan və Naxçıvan sərhədində dəmir qırıntılarının emalı təşkil etmək niyyətinə düşüblər.

İqtisadiyyat Nazirliyi təsdiqləyib ki, söhbət eyni zavoddan gedir. Nazirlik developer şirkətin səhmdarlarının siyahısında dəyişiklik edib, lakin şirkətin məlumatına görə, “son” sahiblər eyni qalıb – ABŞ vətəndaşı Bobbi Sinq Kanq və Vazgen Sarkisyanın qardaşının kürəkəni.

Şirkət 2022-ci ilin iyulunda təsis edilib. Hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə əsasən, şirkətin 50%-i hazırda ABŞ-da qeydiyyatdan keçmiş “CS Global Investments MMC”yə, qalan 50%-i isə yenidən ABŞ-da “Virtual Funding MMC”yə məxsusdur.

Şirkətdən “Hetq.am”ın sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, şirkətin səhmdarı “OOO CS Global Investments” şirkətinin sahibi ABŞ vətəndaşı Bobbi Kanqdır. İkinci səhmdar olan “Virtual Funding”in sahibi Ermənistan vətəndaşı, Sparapetin qardaşı Armen Sarkisyanın kürəkəni, qızı Nono Sarkisyanın əri Qriqor Ter-Qazaryandır.

Bu ilin may ayına qədər “GTB Steel”in 100%-lik səhmdarı Ermənistanda qeydiyyatdan keçmiş Nono Sarkisyana və hindistanlı sahibkar Bobbi Kanqa məxsus “GTB Holdings MMC” olub.

Ermənistanın Ətraf Mühit Nazirliyinin saytında bir neçə dəfə Yerasx kəndində tikilməkdə olan yarımstansiyanın ətraf mühitə təsiri ilə bağlı “GTB Steel MMC”nin hesabatı yerləşdirilib. Məlumata görə, ərazi sərhəd zolağında, Naxçıvanla sərhəddən 800 metr aralıda yerləşir. Yaxınlıqda flora və fauna, münbit torpaq qatı, tarixi abidələr və mühafizə olunan təbiət əraziləri yoxdur.

Biz faktiki olaraq xaricə metal qırıntılarını tonunu 40-45 min dram qiymətinə satır, hazır məhsulu isə 9-10 dəfə baha alırıq. Ona görə də ölkənin özünün təkrar xammaldan istifadəsini inkişaf etdirmək lazımdır ki, bu da əlavə iş yerlərinin açılmasına, büdcəyə birbaşa və dolayı yolla daxilolmaların artmasına, rəqabət səbəbindən yerli bazarda bu məhsulların qiymətlərinin aşağı düşməsinə səbəb olacaq”. bu ilin yanvar ayında deyir. Zavod üçün xammal əsasən tullantı toplama məntəqələrindən alınan qara metal qırıntıları olacaq”.

Bu erməni saytının araşdırması və erməni tərəfinin əsaslandırmasıdır. Amma həqiqətdə də vəziyyət belədirmi? Ermənistan niyə məhz Arazdəyən kəndində bu miqyasda zavodu tikmək qərarına gəlib? İş orasındadır ki,  Qərbi Azərbaycanın Vedibasar mahalının Arazdəyən kəndi ətrafındakı vəziyyət erməniləri ciddi narahat edər. Ermənilərin “Ararat vilayətinin Yerasx kəndi” adlandırdıqları bu yaşayış məntəqəsi düşmən üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Çünki kənd İrəvan-Naxçıvan-Bakı avtomobil yolunun  üzərində yerləşir. Qeyd edək ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonu ilə həmsərhəd olan Arazdəyən kəndi ətrafındakı yüksəklikdə Ermənistan və Azərbaycan Ordusunun mövqeləri üzbəüzdür. İrəvan-Naxçıvan-Bakı avtomobil yolu və İrəvan-Naxçıvan-Bakı dəmiryol xətti Arazdəyən kəndindən keçir.Təbii ki, kəndin mövqeyi həm hərbi baxımdan, həm də Zəngəzur dəhlizində əhəmiyyətli nöqtə olduğundan İrəvan istənilən an müdaxilə imkanından məhrum olmamaqdan ötrü indi bu layihəni irəli sürüb.

Ülviyyə, Hurriyyet.az