Hindistanın Çabahar limanı addımında Rusiya və ABŞ nüansı...

Bildiyimiz kimi, Hindistan Mərkəzi Asiya ilə ticarətini artırmaq üçün strateji mövqedə yerləşən Çabahar limanını idarə etməyə imkan verəcək İranla uzunmüddətli müqavilə imzalayıb. Hindistanın limanlar və gəmiçilik naziri Sarbananda Sonoval Tehranda saziş imzalayıb. Ölkənin İrandakı səfirliyindən bildiriblər ki, Hindistan da limanda terminalın tikintisi üçün 250 milyon dollar kredit ayırmağı təklif edib.

Sonoval, müqavilənin 10 illik olduğunu və "nəinki iki böyük dövlət arasında əlaqələri gücləndirdiyini, həm də Hindistanın qlobal təchizat zəncirindəki kritik yerini möhkəmləndirdiyini" söyləyib.

Çabahar limanı İran və Rusiya tərəfindən inkişaf etdirilən Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi vasitəsilə Hindistan mallarının Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya və daha geniş Avrasiya regionu bazarlarına çıxış qapısı rolunu oynayır ki, bu da Hindistana qonşusu və rəqibi Pakistandan yan keçməyə imkan verəcək.

Bazar ertəsi imzalanan saziş Hindistanın Çabahar limanındakı Şahid Beheşti terminalından istifadəsini təmin edən və hər il yenilənən 2016-cı il müqaviləsini əvəz edir. Ötən il Hindistan Çabahar limanı vasitəsilə Əfqanıstana ərzaq yardımı kimi 20 min ton buğda göndərib. 2021-ci ildə isə liman İrana pestisidlərin tədarükü üçün istifadə edilib. Hindistanın xarici işlər naziri Mumbayda keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, yeni saziş limana daha çox investisiya qoyuluşu üçün yol açır.

Bu strateji limandan istifadə etmək üçün İranla Hindistan arasında əməkdaşlıq hələ 2003-cü ildə İran prezidenti Hatəminin Hindistana səfəri zamanı ölkənin liman və lazımi nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı razılığa gəlməsindən sonra başlayıb. O vaxtdan bəri layihə, ilk növbədə, İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalara görə müəyyən gecikmələr yaşadı.

Hindistanın Oman körfəzində İranın cənub-şərq sahillərində yerləşən Çabahar limanını bir Hindistan şirkətinin idarəçiliyinə təhvil vermək üçün İranla 10 il müddətinə uzunmüddətli müqavilə imzaladığı xəbəri çoxlarının diqqətindən yayınmadı. Çabahar limanı İranda qeyri-rəsmi olaraq çoxdan Hindistan adlanır. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, İran və Hindistan arasında Çabahar üzrə əməkdaşlıq 2003-cü ildə başlayıb. 2016-cı ildə Hindistanın Çabahar limanındakı Şəhid Beheşti terminalının idarə edilməsinə dair saziş imzalanıb. Ölkələr arasında müqavilə o vaxtdan bəri müntəzəm olaraq uzadılır.

Məlumdur ki, Hindistan və İran arasında limanda belə eksklüziv işgüzar əməkdaşlıq sanksiyalardan  qaçmaq üçün Dehlinin icazəsi ilə baş tutub. Məqsəd də odur ki, hər şeydən əvvəl Hindistanın rəqiblərindən aslılı olmayaraq (Çin və Pakistan) Mərkəzi Asiya bazarlarına öz müstəqil çıxışı olsun.

İndiyə qədər Hindistanın iqtisadiyyatının və ticarətinin inkişaf potensialı artıb və artıq bir liman kifayət deyil, buna görə də Hindistan bütün Çabahar limanına yayılıb.

Çabahar limanı ilə bağlı sazişin imzalanmasının elanından dərhal sonra Amerika hakimiyyəti ikinci dərəcəli sanksiyalar rejimi və İranla işləyən hər kəs üçün risklər barədə xəbərdarlıqlar etməsinə baxmayaraq, görünür, Hindistan və ABŞ administrasiyası arasında əvvəlc

Bildiyimiz kimi, Hindistan Mərkəzi Asiya ilə ticarətini artırmaq üçün strateji mövqedə yerləşən Çabahar limanını idarə etməyə imkan verəcək İranla uzunmüddətli müqavilə imzalayıb. Hindistanın limanlar və gəmiçilik naziri Sarbananda Sonoval Tehranda saziş imzalayıb. Ölkənin İrandakı səfirliyindən bildiriblər ki, Hindistan da limanda terminalın tikintisi üçün 250 milyon dollar kredit ayırmağı təklif edib.

Sonoval, müqavilənin 10 illik olduğunu və "nəinki iki böyük dövlət arasında əlaqələri gücləndirdiyini, həm də Hindistanın qlobal təchizat zəncirindəki kritik yerini möhkəmləndirdiyini" söyləyib.

Çabahar limanı İran və Rusiya tərəfindən inkişaf etdirilən Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi vasitəsilə Hindistan mallarının Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya və daha geniş Avrasiya regionu bazarlarına çıxış qapısı rolunu oynayır ki, bu da Hindistana qonşusu və rəqibi Pakistandan yan keçməyə imkan verəcək.

Bazar ertəsi imzalanan saziş Hindistanın Çabahar limanındakı Şahid Beheşti terminalından istifadəsini təmin edən və hər il yenilənən 2016-cı il müqaviləsini əvəz edir. Ötən il Hindistan Çabahar limanı vasitəsilə Əfqanıstana ərzaq yardımı kimi 20 min ton buğda göndərib. 2021-ci ildə isə liman İrana pestisidlərin tədarükü üçün istifadə edilib. Hindistanın xarici işlər naziri Mumbayda keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, yeni saziş limana daha çox investisiya qoyuluşu üçün yol açır.

Bu strateji limandan istifadə etmək üçün İranla Hindistan arasında əməkdaşlıq hələ 2003-cü ildə İran prezidenti Hatəminin Hindistana səfəri zamanı ölkənin liman və lazımi nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı razılığa gəlməsindən sonra başlayıb. O vaxtdan bəri layihə, ilk növbədə, İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalara görə müəyyən gecikmələr yaşadı.

Hindistanın Oman körfəzində İranın cənub-şərq sahillərində yerləşən Çabahar limanını bir Hindistan şirkətinin idarəçiliyinə təhvil vermək üçün İranla 10 il müddətinə uzunmüddətli müqavilə imzaladığı xəbəri çoxlarının diqqətindən yayınmadı. Çabahar limanı İranda qeyri-rəsmi olaraq çoxdan Hindistan adlanır. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, İran və Hindistan arasında Çabahar üzrə əməkdaşlıq 2003-cü ildə başlayıb. 2016-cı ildə Hindistanın Çabahar limanındakı Şəhid Beheşti terminalının idarə edilməsinə dair saziş imzalanıb. Ölkələr arasında müqavilə o vaxtdan bəri müntəzəm olaraq uzadılır.

Məlumdur ki, Hindistan və İran arasında limanda belə eksklüziv işgüzar əməkdaşlıq sanksiyalardan  qaçmaq üçün Dehlinin icazəsi ilə baş tutub. Məqsəd də odur ki, hər şeydən əvvəl Hindistanın rəqiblərindən aslılı olmayaraq (Çin və Pakistan) Mərkəzi Asiya bazarlarına öz müstəqil çıxışı olsun.

İndiyə qədər Hindistanın iqtisadiyyatının və ticarətinin inkişaf potensialı artıb və artıq bir liman kifayət deyil, buna görə də Hindistan bütün Çabahar limanına yayılıb.

Çabahar limanı ilə bağlı sazişin imzalanmasının elanından dərhal sonra Amerika hakimiyyəti ikinci dərəcəli sanksiyalar rejimi və İranla işləyən hər kəs üçün risklər barədə xəbərdarlıqlar etməsinə baxmayaraq, görünür, Hindistan və ABŞ administrasiyası arasında əvvəlcədən Çabaharla bağlı qərar qeyri-rəsmi razılaşdırılıb. Burada analoq 2024-cü ilin fevralında 13-cü anti-Rusiya sanksiyalar paketinin qəbulu fonunda aparıcı Hindistan neft şirkətlərinin Rusiya ilə neft ticarətini dayandırmasının son presedenti ola bilər. Və sonra bu ticarətin sürətlə bərpası ABŞ-dan Hindistandan Rusiya neftinin idxalını azaltmağı xahiş etməməsi ilə bağlı razılaşma oldu.

Çabahar limanı ilə bağlı yeni sazişə gəlincə, burada ABŞ üçün mühüm halqa o ola bilər ki, bu liman Hindistanın Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya və Avrasiya regionu və s. bazarlarına ən effektiv çıxışına xidmət edir və əslində, Hindistan tərəfinə Çinin ticarət etdiyi bazarlarda rəqabət yaradır. Çabaharı İranın dəmir yolu şəbəkəsi və deməli, Şimal-Cənub İTC ilə birləşdirən dəmir yolu xəttinin tikintisinin yaxşı templə getdiyini və İran mətbuatının yazdığına görə, bu il başa çatdırılmalı olduğunu nəzərə alaraq, liman həqiqətən Hindistanda logistika imkanlarını ciddi şəkildə təkmilləşdirəcək. Bu marşrut həm də Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə əks çəki daşı ola bilər.

Bu magistral Şimal-Cənub dəhlizinin qlobal ticarət üçün əhəmiyyətini daha da artıra bilər. Husilərin uzun müddət Qırmızı dəniz və Ədən körfəzində dəniz quldurluğu edəcəyini xatırlasaq, Hind okeanına birbaşa çıxışı olan Çabahar limanının inkişafı ilə bağlı xəbərlər daha çox önəm kəsb edir.

ədən Çabaharla bağlı qərar qeyri-rəsmi razılaşdırılıb. Burada analoq 2024-cü ilin fevralında 13-cü anti-Rusiya sanksiyalar paketinin qəbulu fonunda aparıcı Hindistan neft şirkətlərinin Rusiya ilə neft ticarətini dayandırmasının son presedenti ola bilər. Və sonra bu ticarətin sürətlə bərpası ABŞ-dan Hindistandan Rusiya neftinin idxalını azaltmağı xahiş etməməsi ilə bağlı razılaşma oldu.

Çabahar limanı ilə bağlı yeni sazişə gəlincə, burada ABŞ üçün mühüm halqa o ola bilər ki, bu liman Hindistanın Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya və Avrasiya regionu və s. bazarlarına ən effektiv çıxışına xidmət edir və əslində, Hindistan tərəfinə Çinin ticarət etdiyi bazarlarda rəqabət yaradır. Çabaharı İranın dəmir yolu şəbəkəsi və deməli, Şimal-Cənub İTC ilə birləşdirən dəmir yolu xəttinin tikintisinin yaxşı templə getdiyini və İran mətbuatının yazdığına görə, bu il başa çatdırılmalı olduğunu nəzərə alaraq, liman həqiqətən Hindistanda logistika imkanlarını ciddi şəkildə təkmilləşdirəcək. Bu marşrut həm də Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə əks çəki daşı ola bilər.

Bu magistral Şimal-Cənub dəhlizinin qlobal ticarət üçün əhəmiyyətini daha da artıra bilər. Husilərin uzun müddət Qırmızı dəniz və Ədən körfəzində dəniz quldurluğu edəcəyini nəzərə alsaq, Hind okeanına birbaşa çıxışı olan Çabahar limanının inkişafı ilə bağlı gedişat daha çox önəm kəsb edir.

Ülviyyə, Hurriyyet.az