“İran dolaşığı”-ABŞ Yaxın Şərqdə Çin və Rusiyanı vuracaqmı?
ABŞ İranla nüvə sazişinin bərpasını öz gündəliyindən çıxarıb. Bu barədə ABŞ-ın xüsusi nümayəndəsi R.Malley bildirib. Bayden administrasiyasından ABŞ-ın nüvə sazişi üzrə danışıqların uğuruna inanmadığı barədə məlumatlar sızır. Prezident Bayden İranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısını almaq üçün son çarə kimi hərbi vasitələrdən istifadə etməyə hazırdır.
Nüvə proqramından əlavə, amerikalılar İranın Pekin və Moskva ilə əməkdaşlığından narahatdırlar. ABŞ yalnız mövcud hökuməti devirməklə vəziyyəti öz xeyrinə dəyişə bilər, İrandakı çaxnaşma bunun üçün münbit şərait yarada bilər. Yəqin, bu səbəbdən Bayden iranlıların tezliklə özlərini azad edəcəklərini söylədi. Belə bir bəyanat təkcə təxribatçı deyil, həm də ABŞ-ın rəngli inqilabların təşkili təcrübəsini nəzərə alsaq, proqram xarakterli görünür. İran prezidenti İ.Rəisi artıq Baydenə cavab qismində bildirib ki, İran 43 il əvvəl İslam İnqilabı zamanı azad edilib. Lakin Ağ Ev 100% zəmanətlə yalnız daxili etirazlara arxalana bilməz: əhalinin narazılığına baxmayaraq, İran molla hakimiyyətinin mövqeyi kifayət qədər güclüdür. Rejim laxlasa da hələ ki, tam çöküş baş verməyib. Ona görə də İran etirazına kənardan “kömək” verilməlidir.
Kiyevdə isə deyirlər ki, İranda PUA və digər silahlar istehsal edən müəssisələrə zərbə endirmək olar. Təbii ki, Ukrayna hakimiyyətinin istənilən bəyanatı Vaşinqtonun siyasətində nəyisə dəyişmək iqtidarında deyil, lakin indiki halda onlar reallıqdan uzaq deyil: ABŞ deyəsən, Yaxın Şərqdə böyük müharibəyə hazırlaşır.
Ağ Evdən yayılan “sızmalara” görə, İran Səudiyyə Ərəbistanına hücum hazırlayır və səudiyyəlilər ABŞ-dan kömək istəyirlər. Bu müharibə kimə lazımdır? Tehran açıq şəkildə döyüşmək fikrində deyil: son vaxtlar İblis Respublikası Yaxın Şərqdə mövqelərini gücləndirməyə nail olmağa çalışır və indi onları riskə atmaq fikrində deyil. Bundan əlavə, İrandakı çaxnaşmanı nəzərə alsaq, indi İran-Səudiyyə münasibətlərini nizamlamaq üçün ən əlverişli vaxt deyil. Səudiyyəlilər də öz təşəbbüsləri ilə müharibəyə başlamaq istəmirlər: Yəməndəki vətəndaş müharibəsində iştirak göstərdi ki, Səudiyyə ordusu genişmiqyaslı əməliyyatlara, xüsusən də İran kimi düşmənə qarşı hazır deyil. Bundan əlavə, səudiyyəlilər Səudiyyə iqtisadiyyatının genişmiqyaslı və uzunmüddətli restrukturizasiyasına hazırlaşır, ölkənin investisiya fondları ciddi layihələr həyata keçirir. Müharibə isə böyük itkilər vəd edir və neftdən asılılığın azaldılmasına son qoyur.
Müharibədən əsas benefisiarlarının ABŞ və İsrail olduğu güman edilir. Ancaq Yaxın Şərqdə müharibəni düzgün "başlamaq" vacibdir. Ən asan yol İsrailin İrana zərbə endirməsidir, lakin o zaman ərəb dövlətlərinin simpatiyası İranın tərəfində olacaq. Deməli, İranın ərəb ölkəsinə hücumunu təşkil etmək lazımdır. Birincisi, ərəblər onlara yad olan iranlılar tərəfindən hücuma məruz qalır ki, bu da İran əleyhinə əhval-ruhiyyəni gücləndirəcək. İkincisi, sünnilərə şiələr hücum edir ki, bu da təkcə ərəbləri deyil, Türkiyəni də planlanan müharibəyə cəlb cəlb etmək məqsədi daşıya bilər. Belə olan halda İsrail sadəcə olaraq ərəblərə kömək etmək üçün müdaxilə edər. ABŞ, ümumiyyətlə, Rusiya və Çinin maraqlarına həssas zərbə vurmaqla pərdə arxasında hərəkət edə bilər. Belə bir ssenariyə Səudiyyə Ərəbistanı mükəmməl uyğun gəlir: ərəb dövləti, sünnilər, İranın köhnə düşməni.
Məhz Ukraynada uzun sürən müharibə əsnasında ABŞ Rusiyanın İrana kömək etməyə gücü çatmayacağına ümid edərək İrana hücum edə bilər. Bu an ABŞ üçün həqiqətən də əlverişlidir: İrandan PUA-ların tədarükü dayandırılır, İrandan keçən Şimal-Cənub tranzit layihəsinə son qoyulur. Rusiya daxilində türk xalqları arasında qeyri-sabitliyə zəmin yaradılır.
İndi baş verənlərin cızılan konturları aydınlaşarkən bəlli olur ki, Rusiya ilə İranı ümumi maraqlar kontekstində birləşdirən nədir... Rusiya nəyə görə bütün vasitələrlə İranın məğlubiyyətinin qarşısını almağa çalışır. Elə Cənubi Qafqazda da, Ukraynada da İranı vəziyyətdən çıxarmağa çalışır. Nəyə görə İrandan ən müasir silah sistemlərini, ilk növbədə, hava hücumundan müdafiə sistemlərini və raket əleyhinə sistemləri təchiz etməyə çalışır. Amma belə bir məsəl var-sən saydığını say, gör fələk nə sayır. ABŞ, İsrail, Rusiya, İran oyun müstəvisində hansı oyunçu aparacaq...
Ülviyyə, Hurriyyet.az