LEGİONERLƏRİN OYNADIĞI "QARABAĞ"...

Azərbaycanda milli futbolun inkişaf yolu ürəkaçan olmamışdır. Res­pub­lika­mı­zı təmsil edən yeganə komanda “Neftçi” olmuşdur. SSRİ dönəmində “A” qrupu­na keçəndən (1958-ci ildən) komandaya baş məşqçi rus millətindən başlayaraq da­vam etmişdir. İki azərbaycanlı istisna olmaqla (Ələkbər Məmmədov və Əhməd Ələs­gərov) Neftçi” hətta SSRİ çempionatında VII və III yerləri tutmuşdur. O il­lər­də komandamızın tərkibində yeddi millətin nümayəndəsi oynayırdı. Altmış ildən ar­tıq vaxt keçsə də vəziyyət demək olar ki, dəyişməmişdir. Müstəqilliyimiz dönə­min­də maraqlı futbolçular yetişmişsə də, milli futbolumuz yerində saymışdır. Bu va­cib məsələ AFFA-nı maraqlandırmamış, milli komandamız xarici məşqçilər “ovu”na məruz qalmışdır! Bunun səbəbini nədə axtarmalıyıq? Tamam müəm­ma­dır! AFFA-nın bu sahədə fəaliyyətinə ən yuxarı səviyyədə nəzarətin olmamasımı? AFFA-nın “baş bilənlərinə” deyən yoxmudur, Milli Komandamıza nə vaxta qədər Azər­baycan futbolundan bixəbər mütəxəssisi dəvət edəcəksiz? Ötən illərin təcrü­bəsi sizlərə dərs deyilmi? Dəvət edirlər, milyonlar ödəyirlər, 3-4 ildən sonra yola dü­şür­lər öz vətənlərinə.

Və hər mövsümqabağı beləcə “axtarışlar” davam edir, amma AFFA heç bir nə­ticə çıxarmır, ibrət götürmür! Çün onları şəxsi maraqları düşündürür. “Qa­ra­bağ”ın baş məşqçisi Qurban Qurbanov şəksiz ağıllı mütəxəssisdir, strategdir, milli ürək sahibidir. Ən mürəkkəb illərdə o, Qarabağ sindromunda başımızı yuxarı qal­dır­dı, “Qarabağ” komandasını beynəlxalq arenaya çıxartdı və sübut etdi ki, Azər­bay­canda futbol olmuşdur və mövcuddur. Belə ki, Böyük Vətən müharibəsindən əv­vəl Mirmehdi Ağayev (o, davadan qayıtmamışdır), əllinci illərdə Ələkbər Məm­mə­dov, Yuri Kuznetsov, Tofiq Bəhramaov, Çingiz İsmayılov, Kamil Eynullayev, Əli Əbilzadə, Tofiq Axundov səviyyəli futbolçularımız olmuşdur. Sonrakı nəsillər mə­lum­dur. Başda Anatoli Banişevski, Kazbek Tuayev, Valeri Hacıyev, Füzuli Ca­va­dov, Adil Babayev olmaqla təqdirəlayiq futbolçular yetişmişlər. o vaxtlar “legio­ner kultu” yox idi. Lakin o, ənənəyə çevrildi və aləm bir-birinə dəydi, müqtədir oyun­­çular milyonlar qazanmaq naminə milli komandalarını tərk etdilər. İnkişafın qar­şısını almaq olmaz! Zamanın tələbidir! Bu illərdə yaradılan komandaların məşq­­­­çiləri özümüzün mütəxəssisləri oldu. Lakin AFFA yenə də əvvəlki niyyət­lə­rin­dən əl çəkmədi, xarici məşqçilərə üz tutdular və yenə də uğursuzluq alındı.

“Qarabağ”a gəldikdə baş məşqçi Qurban Qurbanov yerli futbolçulara güvən­di, xeyli sayda gənc futbolçuları komandaya cəlb etdi, legionerlərə də laqeyd qal­ma­dı. “Qarabağ” beynəlxalq aləmdə uğur qazandıqca baş məşqçi xarici futbolçu­la­ra daha çox güvəndi, deyərdim ki, ifrata vardı: Q.Qurbanovun xətrinə dəyməsin. Əv­­vəla, legionerlərin bir komandada, bir oyunda iştirakına limit qoyulmalıdır: 3 fut­bol­çu­dan artıq oyunçu meydançaya çıxmamalıdır, bu kifayətdir ki, komandada gənc yerli futbolçular oynasınlar, təcrübə qazansınlar, püxtələşsinlər. Bizim futbol mək­təbimiz var, regionlarda cavan gənclərimiz az deyil, saatlarla top qovurlar. Ra­yon­larda isə rəsmi futbol komandaları hələ də formalaşmamışdır, rəsmi qayğı­dan uzaqdırlar. Beləliklə, istedadlı uşaqlar futboldan uzaqlaşırlar. Komanda məşqçilə­ri­miz isə rayonlarda olmur, “istedad seçimi”ndə kənarda dayanırlar. Bu məsələ nə­dən­sə AFFA-nı maraqlandırmır.

Xatırlayıram: SSRİ – dönəmində məşqçi mütəxəssislər rayonlarda “top qo­van” gənclərlə ciddi maraqlanırdılar, axtarıb tapırdılar. Məsələn, məşhur futbolçu­muz Kazbek Tuayevi Ələkbər Məmmədov Ələtdən “Neftçi”yə gətirdi. Kazbek də SSRİ-də ən yaxşı sağ kənar hücumçu kimi özünü təsdiqlədi. Eləcə də mərkəz mü­da­fiəçi Tofiq Axundov “Neftçi”nin tərkibinə qatıldı, Sergey Kramarenko bir qapıçı ki­mi. Bu gün vəziyyət necədir? Sualına müsbət cavab tapmaq çətindir, – desəm ya­nıl­maram. Komandaların baş məşqçiləri gözlərini legionerlərə dikmişlər, ilboyu “se­­çim” axtarışındadırlar, komandasını necə komplektləşdirsinlər, üç-dörd futbolçu yox, səkkiz və daha çox futbolçu cəlb edirlər. Meydançaya da 6-7-sini çıxarırlar! Yer­­li – azərbaycanlı futbolçuların idman taleyi səmərəsizləşir, əvəzedici heyətdə il­lərini itirirlər! Milli futbolun inkişafı komandanın yer tutması, beynəlxalq arenaya çıx­masından asılı deyil, milli futbolçu yetişməsilə ölçülməlidir. Bunun ən bariz nü­mu­nəsi milli komandamızın on illərlədir “yerində” saymasıdır, çünki yerli istedadlı fut­bolçumuz yoxdur. Xarici komandalardan dəvət olunan futbolçularımız da özünü do­ğrultmur: ya beş–on dəqiqə meydançaya çıxır, ya da ehtiyat skamyasında öz in­ti­zarını yaşayır... Bu hal təəssüf ki, 20 ildən artıqdır davam etməkdədir. Belə la­qeyd­liklə çox illəri yola verməli olacağıq! Fikrimi yekunlaşdırmalı olsam Q.Qur­ba­novun baş məşqçisi olduğu “Qarabağ”ın da ifadəm üçün üzr istəyirəm: “zibili” çıx­maqdadır, komanda Qarabağın adını daşıyır, amma heyəti legionerlərlə təmsil olu­­nur, 6-7 futbolçu ilə. Məgər yerli futbolçular yoxmudur, onlar nə üçün meydan­ça­ya buraxılmır? Demək, Qurban Qurbanovu nəticə maraqlandırır, milli futbol­çu­ların inkişafı yox! Biz bu halı son rəsmi beynəlxalq səviyyəli oyunlarda bir daha şa­­hid olduq. Azarkeş hissilə də qürurlanmaq lazım gəlir: vurulan qolların müəllif­lə­­ri yerli futbolçular deyil – legionerlərdir, çünki hücum xəttində onlar oynayırlar. Ma­raqlıdır, “Sabah”ın və “Neftçi”nin heyətini də legionerlər zəbt etmişlər! Onların oyun səviyyəsi heç də yerli futbolçulardan yuxarı deyil, əgər aşağıdırsa, futbolçu ya­şıl meydançalarda və beynəlxalq matçlarda təcrübə qazanar, bu amillərdən də məh­rum olurlar. Belə bir xalq aforizmi var: “nə yoğurdum, nə yapdım – hazırca kö­­kə tapdım”, legionerlərin canı sağ olsun, dövlətin milyonlarla pulunu xərclə­mə­yə nə var ki!

Bir futbol azarkeş kimi (1959-cu ildən “Neftçi”nin “Lokomotiv”lə ilk rəsmi oyu­nundan azarkeşlik etmişəm), təklif edərdim:

1)AFFA-ya bilavasitə vaxtilə oynamış istedadlı və vətənpərvər mütəxəs­sis­lər cəlb edilməli, bu hisslə yaşamalıdırlar.

2)Legionerlərin respublika komandalarına axının qarşısı məhdudlaş­dırıl­ma­lıdır.

3)Hər bir oyuna limit qoyulmalıdır, 3 nəfər oyunçudan artıq meydançaya fut­bolçu çıxmamalıdır.

4)Milli komandaya xaricdən baş məşqçi “ovu”na son qoyulmalıdır, xalqın pu­lu səmərəsiz xərclənməməlidir: söhbət milyonlardan gedirsə...

5)Qurban Qurbanov imtina edərsə, Milli komandaya Murad Musayev baş məşq­çi gətirilməlidir, o, son dərəcə ciddi mütəxəssisdir. Milli komandanın psixo­loq mütəxəssisi olmalıdır, necə ki, vaxtilə (1958-1962-ci illərdə) dünya çepmionu Bra­zilya milli komandasında Qossilnq adlı psixoloqu çalışmışdır. Bu gün oyun­çu­ların hədsiz kobud davranışı  əsəblərinin yerində olmaması psixoloq zərurətini real­laşdırır.

Allahverdi Eminov

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,

Dosent, Yazıçı, Prezident mükafatçısı

P.S. AFFA cari ildə futbol komandalarımıza neçə nəfər legioner gətirməsini icti­mai­yyətə açıqlamalı və onlara nə qədər pul xərcləməsini bildirməlidir.