Mənə dəniz bağışlayan şair...

Bəzən, bəlkə də yox – zərurətə yol təsadüfdən başlayır, – desəm yanıl­ma­ram, bu qənaəti təbii ki, müşahidələrim təsdiq edir, özümü də istisna etmirəm. Tarix də, fər­di münasibətlər də beləcə yaranır, hətta epoxal nəticəyə gəlir, yaddaşlara və və­rəq­lərə köçürülür.

Ötən əsrin 70-ci illərindən başlanan bu tanışlıq, bu gün də mövcuddur, hələ zər­rə də olsa ləkə götürməmişdir. Yalnız sevinməyə dəyən faktdır XXI əsr üçün!

Əyalətdə doğulan, orta məktəbi Lənkəranın Gərmətük kəndində başa vuran, ali təhsilini Bakıda Dövlət Universitetində alan, bir müddət bu şəhərdə çalışan və ye­nidən doğma obasına qayıdan istedadlı şair Elşad Səfərlinin mənimlə tanış etdiyi, o da istedadlı olan yazıçı Qafar Cəfərli haqqında xoş, nikbin təəssurata yiyələn­məyimə zərurət kimi yanaşaram...

Şairin haqlı gileyidir ki, “Şairə ölüm yaraşır” şeirini “Nar çiçəyi”ndən bir il son­ra (2018) yazdı. Bütün zamanlarda qələmi qalmaqallı olan şairlərdir. Bu maddi və poetik həqiqəti Elşad Səfərli həmişə poeziyasında təsvir et­miş­dir. Oxucularına xatırlatmaq istərdim bu sətirlərin müəllifi: Elşadla tanışlığımın (o vaxt tələbə idi) və sonralar “Maarif” tədris – elmi nəşriyyatda uzun illər çalış­dı­ğı­mız vaxtda (eləcə də sonralar) çətin həyat yolu keçmişdir, lakin sarsılmamışdır, poetik və elmi yara­dı­cılığını uğurla davam etdirmişdir. Poeziyaya fikri və zövqü ovsunlayan sehr alə­mi kimi  baxmışdır, yüksək bədiilik axtarmış və nail olmuşdur. El­şadın şəxsi hü­nə­ri – həyatı bütün çılpaqlığı ilə sonacan istehlak – fərdi obyektinə çev­rilməmişdir: xoşbəxt ailə lideri, şeirinin sükançısı olmuşdur, bu istedadı və zəh­mə­tilə qürurlan­mı­şam, ustadlıq missiyamdam uzaqlaşmamışam.

Qayıdıram mətləbə: “Şairə ölüm yaraşır” fikrində qətilik axtarmamaışam, sual­la da qarşılaşmamışam.

 

Sevmə şairi, gülüm, sevmə!

Şairə dərd – qəm yaraşır.

Şairə son nəfəsdə də

Kağız – qələm yaraşır, – deməkdə o haqlıdır, bəs:

 

Əsil şairlər içində

Varmı bəxtəvər biri olan?

Tənha, atılmış olanın

Qəbri üstə varmı gələn? –

 

Sualına birmənalı cavab axtarmadım: çünki şairin fərdi müşahidəsindəki ak­se­larativliyi – ruhi həyəcanı, cəmiyyətdə gedən mənəvi özgələşmə, disfunksiyalı – so­yuqluq. Elmi şərhə bəs vermirəm: onun xarakterindəki həsasslıq və özünün şair­lik xisləti unudulmuş (yubileydən yubileyə xatırlanmaq hələ hər şey deyil) şairlərə şeir­lər həsr etməsi fikirlərimin təsdiqidir: Şəkər Aslana, Vaqif Hüseynova, Camal Yu­sifzadəyə, Əli Kərimə və başqa söz adamlarına şeirlər ithaf  etməsi təsadüfi de­yil. Bu “Kimsəsiz ölənləri hörmətlə qəbul et, Allah” Elşadın yalvarışı deyilmi?

 

Bir qərib şair də öldü –

Yəqin deyənlər olacaq:

“Kimi vardı yaşasın...”

Xoşbəxt şair gördünüzmü? –

Nə yazdı, zülümdən yazdı,

Şairə zülm yaraşır.

Atasız, anasız şairə,

Bacısız, qardaşsız şairə,

Dostsuz, sirdaşsız şairə,

Kimsəszi qərib şairə

Əlbəttə, ölüm yaraşır!

 

Elşad Səfərlinin potik yozumunda insanın hansı yaşında olursa kimsəsizliyi mə­nəvi faciədir, tənhalıqdır, xüsusən, yaradıcı insanları pissimizmə aparır, amma bir nüans var ki yazıb – yaradır, hisslərini bölüşdürür. Faciə odur ki, insan yaşının ötü­şən illərində yaxın dostlarını, həmkarlarını felən yox, ruhən itirir, on illərlə alış­dı­ğı səsin həsrətini çəkir. Elşad Səfərli şeirində bu hisslərin poetik möhnəti keçici deyil.

Şairin yaradıcılığında yeni nəfəs, poetik təravət, axtarış həvəsi sönmür, bu, el­mi fəaliyyətində də özünü büruzə verir. Poeziyasında sonet, xokkilər, kiçik löv­hələr geniş vüsətini tapır.

Haşiyəyə çıxardım ki: Yaponları da xatırlayıram. Çinlilər qədər olmasa da on­lar da mənim zəkama qida vermişlər. İndiki dövrdəsə biz Almaniya kimi Yapo­ni­yanı da hərbi ölkə kimi tanıyırıq. Artıq neçə yüzilliklərdir ki, itiağıllı, qətiyyətli və ilhamlı həyata istiqamətlənmiş Hindistan və Çində bud­dizmdən ayrı hesab olunmayan bir  gül Yaponiyada öz gözəlliyi ilə çiçəkləyir. Mən hesab edirəm ki, dzen bir xalqın əldə edə biləcəyi ən qiymətli xoşbəxt­lik­dir. Bir də məni sadə və qısa olan Yapon poeziyası heyrətləndirdi. Əgər yaponları oxu­san, müasir alman li­ri­k­asını oxumazsan, çünki bizim şeirlər çox şişirdilmiş və mə­nasız görünəcək. Ya­pon­lar on yeddi hecalı şeir vəznini fikirləşib tapıblar. İncə­sə­nətin dərk edilməsinin asanlaşmasından onun çox şey itirəcəyini başa düşür­dü­lər. Məsələn, nə vaxtsa bir  ya­pon şairi cəmi iki cümləlik şeir yazıb. Şeirin məğzi bun­dan ibarətdir ki, qar yağ­mış meşədə gavalı ağacı çiçəkləyib. Şair şeiri qiymət ve­rə biləcək birinə göstərmiş, o da söyləmiş ki, “bir budaq yetər”. Tənqidin necə doğ­ru olduğunu dərk edib, dost məsləhətinə qulaq asmış və onun şeirləri bugün­kü gün də unudulmamışdır.

Elşad sadəcə yığınlan  mülki – minatur janrında şeirlər yazdı. Qəriblik ağrısı nədən yazılan şeir:

 

Uzaqdan baxmasan yaxın dağın heç

Əzəməti, boy – qədəri bilinməz.

Uzaqlığın özündə var qəriblik –

O, olmasa Vətən qədri bilinməz.

 

         – 0 –

 

Allah verən xoşbəxtlikdən

Hamıya düz bölüm düşür.

Süfrəndə yemiş kimidir,

Hərəyə bir dilim düşür.

 

Elşad Səfərli yaxın – uzaq dostlarını unutmur və onların xarakterindən gələn key­fiyyətlərini bütövləşdirib şeirin predmetinə çevirir. Əyalətdə yaşayıb yaradan is­tedadlı şair, dəyərli ziyalı Qardaşxan Fərziyə həsr etdiyi “O, təkcə Qardaşxan de­yil” şeiri məni uzaqlara apardı: Onunla Lənkəranda Elşadla görüşlərimi xatırladım çay stolu arxasında, səmimiliyinə, dünyagörüşünə, ədəbi savadına heyran qaldım. O, gənclərə örnəkdir: çünki pedaqoqdur, vətənpərvərdir, haqq sözünü boğan deyil, yı­xılan kimsəsizə dayaqdır, “qardaş” dediyi dostları ilə tən Qardaşxandır.

 

Dözməz heç Vətəndən uzaq,

Ömr edər məndən uzaq.

Hiylədən, fitnədən uzaq –

Gen qardaşdır bu Qardaşxan.

 

Pula, zərə baxan deyil,

Ev tikər, ev yıxan deyil,

O, təkcə Qardaşxan deyil –

Xan Lənkəranın xan oğlu.

Xan qardaşdı bu Qardaşxan.

 

Elşad Səfərlinin şeir dünyasına varmaq hər bir adilikdə böyüklük görən, za­ma­nın ziddiyyətlərinə qarşı həsasslıq göstərmək, insan geninə işləmiş paxıllıq və sə­nət qısqanclığı yüksək poetik nümunələrdə tərənnüm olunmuşdur. Bu sətirləri kə­nardan müşahidəçi kimi yox, qırx ildən çox bir zaman kəsiyində tanıyan oxucu ki­mi yazıram. Və “Mənim şeir ustadım” – deyən Elşad Səfərli haq­qın­da yazmağı özümə borc bildim. Təəssüflənirəm ki, cənub bölgəsində doğulan və ya­zıb yaradan, eyni məktəbin (Gərmətük kənd orta məktəbi) məzunu olaraq yara­dı­cı­lığını izlədiyim və yorulmadığım bir ovqatla onun son kitabından aldığım təəs­su­ra­tı qəzetin oxucuları ilə bölüşdüm, bəs bizim sinəsini döyən tənqidçilərimiz bu is­te­dadlı şairdən nə üçün yazmırlar? Ona görəmi gündə, həftədə onunla salamlaş­mır­lar? Ona görəmi gündəlik mətbuatdan düşməyən bəsit şeir kitabların müəlliflərinin əlin­dən aman yoxdur? Mən yeri gəlmişkən deyərdim ki, Elşad Səfərlinin şeirləri haq­qında geniş məqaləmi “Ədalət” qəetinin ədalətli əməkdaşı, poziyasını araşdır­dı­ğım şair Əbülfət Mədətoğlu oxuyandan sonra dedi: “Elşad haqqında nə yaxşı yaz­mı­san, onun şeirlərinə bələdəm, xüsusən, əyalətdə yaşayanlara yaxınlaşmalıyıq”. Və yazı az sonra işıq üzü gördü. İstedadlı şair bu fikrində haqlı idi...

E.Səfərlinin son şeirlərindən “Mükafat”, “Nostalji”, “Atlant”, “Mənə dəniz ba­ğışladan”, “Dul qadın”, “Bənövşə eşqi” kimi yaddaşda qorunan şeirlərin, ma­raq­lı poemaların müəllifidir. Nə üçün belə poetik ruhlu şeirlər tənqidçilərimizin diqqə­tin­dən uzaq düşmüşdür?!

Məqaləmi adını çəkdiyim “Bənövşə eşqi” şeirindən bəzi misralarla oxucu­lar­dan ayrılmaq istədim. Axı qar – şaxtadan zərif, ləçəkli yazın lətafətini çiçəklərincə ya­şa­mayan bənövşə məhəbbəti Aşıq Ələsgərin, Osman Sarıvəllinin, Səməd Vurğu­nun poeziyasına da qonaq olmuşdur. Və bizi inandırmışdır ki, bu zərif çiçəkdə bö­yük eşq vardır ki, şairlər onu sevmişlər:

 

Bənövşəni sevdim rənglər içində,

Elə sevdiyim də bənövşəsiydi.

Çəmən, çiçək-çiçək toxunan xalı,

Al – əlvan ilməli gül döşəyidi.

 

Yazın bənövşəsiz gözəlliyi yox –

Bənövşədən göyçək bir göyçəyi yox.

O təkcə baharın ilk çiçəyi yox,

Həm də çiçəklərin yaz mənşəyidi.

 

Kiminsə diridir həmişə eşqi –

Edib varlığında o peşə – eşqi.

Elşadın könlündə bənövşə eşqi,

Ruhunu bəsləyən eşq beşiyidi...

Allahverdi Eminov