Osmanlı Tokatı və Dəmir yumruq - MƏQALƏ
Qədim türk şirniyyatlarından olan paxlava, türk xalqları mətbəxində hər cür növdə hazırlanır və bayramların süfrə bəzəklərindən biridir. Novruz bayramında, Ramazan ayında və.s bir çox bayramlarda süfrələri bəzəyən bu şirniyyatın ən dadlısına ,ən yaxşısına yalnız türk xalqları süfrəsində rast gəlmək mümkündür. Çünki bu şirniyyatın düzgün hazırlanma texnologiyasını qədimdən bu günümüzə qədər qoruyub saxlayan türk xalqları olub.
Dadını ləzzətini görünüşünü itirmədən Qədim Türk mətbəx mədəniyyətindən bu günümüzə qədər gəlib çatan paxlavanı bir çox ölkələr öz mətbəxi kimi də qələmə verirlər. Bunlardan biri də dünya da oğru və qonşularına xəyanət edən bir xalq kimi tanınan ermənilərdir. Həmin bu oğru xalqın savadsız və araşdırmaları olmayan, "erməni kulinariya ənənələrinin inkişafı və qorunması" ictimai təşkilatının sədri Sedrak Mamulyana və erməni təhsil nazirliyi və mədəniyyət nazirliyinə USTA SİNFİ keçmək istəyirəm.
Məlumdur ki, türk mənşəli söz olan “paxlava” sözü qədim türkcədə “baklagu” və ya “baklagi” kimi bilinir və eyni zamanda paxlava xəmirinin açılmasında istifadə edilən oxlovun köhnə türkcədə “oklağa”, “oklağu” kimi də ifadə olunması paxlavanın türk mədəniyyətinin bir ləzzəti olduğunun ən mühüm sübutlarından biridir. Qədim türklər, xəmiri qat qat açaraq, bir bir bişirərək arasına müxtəlif içliklər qoyaraq qat qat xəmiri meydana gətirmişdilər və paxlava da beləcə meydana gətirmişdir. Azərbaycanda 8 qat xəmirdən hazırlanan paxlava Orta Asiyada Türk xalqları tərəfindən sac üzərində də bişirilir. Gəncə ,Quba və Şəkidə də paxlava məcməyi də köz üzərində bişirilir.
Usta sinifi davam edir; Erməniyə Osmanlı Tokatı dəyməsə düzələn deyil və tarix boyu bu cılız torpaqsızlar onlara verilən çörəyə naxələf çıxıblar. Eybi yoxdur Osmanlı Tokatı və Dəmir yumruq yerindədir. Osmanlı imperatorluğunun geniş bir coğrafiyaya yayılması və bir çox mədəniyyətlərə ev sahibliyi etməsi nəticəsində, fərqli mədəniyyətlərin də süfrəsinə yol açan paxlava fərqli reseptlər və texnologiya əsasında da hazırlanır.
Ermənilər başlarını oğurluqdan ayırıb əllərinə kitab alıb mütaliə etsələr və tarixi elmlərə yiyələnsələr bəlkə onlardan bu dünyaya xeyir gələr. Amma inanmıram ki, bir oğru onun əli kəsilməyənə qədər öz oğru əməlindən əl çəkə, amma bunların əlləri ilə yanaşı dillərini də kəsmək yerinə düşərdi ki bəlkə lal olanda araşdırmağa vaxtları qalar. Məsələn; Osmanlı tarixində ilk çap olunmuş yemək kitabı kimi tanınan "Melceü't-Tabbahidə" qaymaqlı paxlava, düyü paxlavası haqqında geniş məlumat verilir və düyü unu ilə Azərbaycanın cənub bölgəsi başda olmaqla bir çox bölgələrində də düyü unundan Paxlava hazırlanıb. Azərbaycan xalq ədəbiyyatının ən qədim yazılı abidəsi olan Oğuzların dastanı "Kitabi-Dədə Qorqud"u araşdırıb baxsınlar ki, türk xalqlarının bayramı olan və baharın gəlişi ilə torpağa yeni nəfəs qatan Novruz bayramının da tarixi min illiklərə söykənir. Novruz bayramının milli atributlari olan qoğal, şəkərbura və paxlavanın tarixi qədim türk tabletlərinə qədər gedib çıxır və bu arxeoloji araşdırmalarda da sübut olunub. Erməni təhsil və mədəniyyət nazirliyinə araşdırma üçün ipucu vermək istəyirəm. Siz birazda Atatürkü və şumerləri araşdırın o zaman bilərsiz dünyada ən qədim xalq kimdir, qədim türk mətbəx atributları hansı qədim tabletlər də öz əksini tapıb və onların mətbəx mədəniyyəti necə formalaşıb.
Ağa Salamov
Qida üzrə baş mütəxəssis