Rusiyanın "dünyaya gətirdiyi" Petropavlovsk separatçıları kimin işinə yarayır...

Qazaxıstanda baş verənlərdən belə nəticə çıxarmaq olar ki, baş verməkdə olanlar Rusiyanın dəsti-xəttidir. Prosesin bir az əvvəlinə nəzər salsaq, "separatçı gərnəşmə"ni tətikləndiyi 2023-cü ilin mart ayının ikinci yarısında çox maraqlı “informasiya tullantısı” baş verdi.

Xəbər verilir ki, Qazaxıstanda ölkənin şimalında Petropavlovsk şəhərində (əhalinin təxminən yarısı etnik ruslardır) hansısa separatçı “fəal” qruplar” öz regionlarının Qazaxıstandan “müstəqillik” əldə etmək istəklərini bəyan etdilər və “Xalq Şurası” çağırıblar.
Sosial şəbəkələrdə 19 nəfərdən ibarət qrupun toplantı keçirdiklərini və Qazaxıstandan qondarma müstəqillik elan etdiklərini bildirən video yayılır.
“Biz Qazaxıstan Respublikası korporasiyasının qondarma hüquqi bazası, əlverişsiz şəraitin yaradılması səbəbindən Şimali Qazaxıstan vilayətinin (NKO) Petropavlovsk şəhərinin azad və azad insanları, kişilər və qadınlar, işləyən sakinləriyik və xalqın həyatı üçün, həmçinin onun agentlərinin bacarıqsızlığı və şərəfsizliyi səbəbindən əmlakımızın və sərvətlərimizin idarə edilməsi sisteminin bütün təsisçilərinə və işçilərinə tam etimadsızlığımızı bildiririk. Biz xalq öz müstəqilliyimizi, muxtariyyətimizi, suverenliyimizi elan edirik. Biz sizə ümumbəşəri bölünməz milli irsin qorunmasının qaçılmazlığını, öz doğma torpaqlarında mülki mülkiyyət hüquqlarının dəyişməzliyini xatırladırıq və Şimali Qazaxıstan vilayətinin Petropavlovsk şəhərində Xalq İşçi Şurasını canlandırırıq", deyə sosial şəbəkələrdə yayılan video iştirakçılar bildiriblər.
Həmçinin qeyd olunur ki, 2023-cü il martın 19-da keçirilən iclasda 19 fəal sədr və katib seçib, qondarma “bəyannamə”, “nizamnamə layihəsi”, “xalq şurasının rəmzləri” qəbul edib, möhür və layihə iştirakçısı sertifikatı forması təsbit olunub.
Eyni zamanda, Qazaxıstanın şimalında yaşayan əhali, hətta ruslar arasında separatçı əhval-ruhiyyənin tamamilə marjinal olduğu (xüsusilə də yüz minlərlə rus səfərbər olunmaqdan Qazaxıstana qaçıb Ukraynaya “top yemi” kimi göndərildikdən sonra) açıq-aşkar görünürdü. . Buna görə də Qazaxıstan hakimiyyətinə iddialarını əsaslandırmaq üçün separatçılar Qazaxıstanın təhsil, qida və tibb sisteminə qarşı çıxış ediblər.
“Uğurlu sovet təhsil sistemi xarici standartlara uyğun olaraq dağıdıcı dərsliklərlə əvəzlənmiş, ali, texniki və peşə təhsili maliyyə qazancı əldə etmək vasitəsinə çevrilmişdir. Ərzaq məhsulları sovet QOST-a uyğun gəlmir, piştaxtalar insanların həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə yaradan mallarla doludur. Pulsuz tibb biznes sənayesinə çevrildikdən sonra ictimaiyyət uşaqların və böyüklərin “müalicəsi” üçün vəsait toplayır”, deyə separatçılar şikayətləniblər.
Dərhal belə sual yaranır - niyə 2023-cü il martın 19-da Qazaxıstanın şimalında separatçıların məclisi təşkil olundu? Bəs separatçı bəyanat kimə ünvanlanıb?
2023-cü ilin mart hadisələrini təhlil etsək, prinsipcə təxmin etmək olar. Məsələ burasındadır ki, 2023-cü il martın 20-22-də Çin lideri Si Szinpinin Moskvaya səfəri oldu. Kreml bu səfərə böyük ümid bəsləyirdi. Bu səfər zamanı Çinin Rusiya ilə “müttəfiqliyini”, eləcə də Çinin Rusiyanın Ukraynaya təcavüzünü dəstəklədiyini göstərən ən azı hansısa bəyanat və ya jestlə çıxış edəcəyi gözlənilirdi.
Aydındır ki, Ukrayna məsələsində dəstək üçün Kreml Çinlə Rusiyanın resursları (neft, qaz, filiz, taxta) ilə faktiki olaraq ucuz qiymətə hesablaşmağa hazırdır. Bu, belə demək mümkünsə, "kökədir”dür, lakin Kreml eyni vaxtda Çinlə münasibətlərə “dəyənək” elementini daxil etməsəydi, Kreml olmazdı.
Məsələ burasındadır ki, Rusiya Federasiyasının Ukraynaya qarşı təcavüzü başlayandan sonra Çindən Avropaya Rusiya Federasiyasından keçən marşrutların bağlanması şəraitində Qazaxıstan, Xəzər dənizi və Cənubi Qafqazdan keçən yeni Orta İpək yolu boyunca təzə, alternativ yollar sürətlə inkişaf etməyə başladı. Çin bu marşrutlarda Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlıqdan daha az maraqlı deyil. O, digər tərəfdaşlardan neft və filiz ala bilər (Çinə neftin əsas təchizatçılarından biri kimi eyni Səudiyyə Ərəbistanına maraq burada heç də təsadüfi deyil). Amma indi Qazaxıstandan keçən marşrutlar bağlanarsa, ümumilikdə Rusiyadan yan keçən “alternativ” marşrutlar üzrə Çinin Avropaya qurudan bütün tranziti təhlükə altında olacaq.
Kreml isə Qazaxıstanı Cənubi Qafqazda və Ukraynada yaxşı sınaqdan keçmiş bir üsulla – separatizmlə “partlada bilər”. Bu, Çin rəhbərinin Moskvaya səfərinin başlamasından bir gün əvvəl, 2023-cü il martın 19-da Petropavlovskdakı separatçıların videomüraciətinin əsas “işarəsi” olub. Yəni mesaj sosial şəbəkələrdə yeni Orta İpək Yolu üzərində Qazaxıstandan keçən marşrutların sabitliyi ilə bağlı Çinə şantaj və təhdid kimi "ötürülüb".
Lakin Si Cinpinin Moskva səfərinin nəticələri göstərdi ki, Çin nə istəklərə, nə də şantajlara boyun əymir. Kreml ideoloqlarının ümid etdiyi kimi, Rusiyanın ÇXR-dən hərbi dəstəyi ilə bağlı heç bir şey elan edilmədi, onlar Çindən xüsusilə soruşmadan, nədənsə bunu hər yerdə "Rusiyanın müttəfiqləri" kimi qələmə verirlər.
Çinin Rusiyanın separatçı layihələrini dəstəkləməsindən söhbət gedə bilməz. Çin hər zaman Ukraynanın ərazi bütövlüyünün tərəfdarı olduğunu vurğulayıb. Moskvaya son səfəri zamanı və ondan sonra ÇXR-in bu prinsipial mövqeyində heç bir dəyişiklik olmadı.
Qazaxıstanda “separatizmlə şantaj” uğursuzluğa düçar oldu. Separatçılar isə tez “geri sürət qutusunu işə saldılar”. Üstəlik, Qazaxıstan hakimiyyəti təhdidlərə operativ reaksiya verib. Separatçıların təxribat xarakterli bəyanatına cavab olaraq Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin Şimali Qazaxıstan vilayəti üzrə şöbəsi Qazaxıstan Cinayət Məcəlləsinin “KİV-dən istifadə edərək bir qrup şəxsdə separatizm təbliğatı” maddəsi ilə ibtidai istintaqa başlayıb.  Separatçılıq işi üzrə də idarələrarası istintaq-əməliyyat qrupu yaradılıb, prosessual prokurorlar təyin edilib.
Nəticədə, 2023-cü ilin aprel ayının əvvəlində İnternetin Qazaxıstan seqmentində Petropavlovskdan olan separatçıların 19 mart 2023-cü il tarixli müraciətə görə həmyerlilərindən üzr istədikləri, həmçinin öz hərəkətlərini və bəyanatlarını izah etdikləri video peyda oldu. Separatçıların fikrincə, Qazaxıstandan kənarda olan qazax müxalifətçiləri “onlara böhtan atıblar”.
2023-cü il martın 19-da elan edilən hərəkatın fəalları son müraciətlərində guya ölkənin bütövlüyü və təhlükəsizliyinin tərəfdarı olduqlarını iddia edərək, bundan əvvəlki səs-küylü açıqlamalarında yalnız “xalqı soyan oliqarxlardan” bəhs ediblər. Separatçılar həmçinin özlərinə və yaxınlarına hədə-qorxu gəlməsindən şikayətləniblər.
Prinsipcə, bir tərəfdən, bununla sakitləşmək və mart ayında Qazaxıstanın şimalında baş verən informasiya separatçı təxribatının daha çox blef olduğunu düşünmək olar. Rusiya Ukrayna ilə müharibədə ilişib qalıb və obyektiv olaraq bu müharibə davam edərkən, eyni Qazaxıstanda yeni separatçı ssenariləri həyata keçirməyə gücünün çatmadığı açıq-aydındır.
Amma şübhə yoxdur ki, Şimali Qazaxıstanda separatçılığın “qızışdırılması” şantajının müəllifi Ukrayna və Cənubi Qafqazda separatçılığı dəstəkləyən Rusiya Federasiyasındakı eyni qüvvələrdir. Eləcə də “Yeni Orta İpək yolu”nun separatçı münaqişələrlə “kəsilməsi” mümkündür. Həm də təkcə Qazaxıstanda deyil. Onlar bunu Cənubi Qafqazda edə bilərlər, xüsusən də Ukraynadakı müharibəyə baxmayaraq, Kreml regionda bir dənə də olsun separatçı layihədən imtina etməyib.
Hətta “Artsax” separatçı layihəsi hələ də Kreml strateqlərinin “gündəmindədir”. Yalnız Azərbaycanın təzyiqi Kremli və kremlpərəst erməni lobbisini öz agenti Ruben Vardanyanı Qarabağdan uzaqlaşdırmağa məcbur etdi.
Hətta Gürcüstan hər an Abxaziya və Samaçablodakı separatçıların işğal etdiyi ərazilərdən təcavüz gözləyə bilər, həmçinin “Yeni Orta İpək Yolu” ilə tranzitin dayandırılması məqsədi ilə  Samtsxe-Cavaxetiyada separatizmin qızışdırılmasını da. Üstəlik, Samtsxe-Cavaxetiyadakı erməni “cavaxk” separatçılarının, eləcə də Şimali Qazaxıstandakı separatçıların separatizmi qızışdırmaq üçün eyni formal, guya "sosial-iqtisadi" səbəbləri var.
Yeri gəlmişkən, Qazaxıstan parlamentinin bəzi deputatları Petropavlovsk şəhərinin rusca adının dəyişdirilib qazaxca Qızıljar qoyulmasını təklif ediblər.

Bundan başqa, prezident Əliyev 10 aprel tarixində prezident Tokayevin dəvətilə Qazaxıstana səfər edəcək. Bu bahqda prezident Tokayevin mətbuat xidməti bildirib. Böyük ehtimalla, iki prezident Rusiyanın Yeni İpək Yoluna "pəl vurmaq" üçün ortaya atdığı "separatçı təşəbbüs"ün qarşısını almaq yollarını müzakirə edəcəklər. Sonda isə deyək ki, Rusiyanın özündən yan keçən alternativ yollara "pəl vurmaq" təşəbbüsü ABŞ-ın işinə yarayır. Maraqlı deyilmi?

Ülviyyə, Hurriyyet.az